Ai thotë se partitë nuk rrëzohen sepse nuk flasin, por sepse pushojnë së dëgjuari. Është një konstatim i saktë. Vetëm se për ta bërë të besueshëm duhej të fillonte me një fjali të vetme:

“Kjo është pikërisht ajo që ka ndodhur me Partinë Socialiste.” Por atë fjali nuk e tha.

Në vend të saj, ndërtoi një shëtitje turistike nga Washingtoni në Buenos Aires, nga Porto Alegre në Paris, nga Stokholmi në Singapor.

Kur merr si model Suedinë, paradoksi bëhet edhe më i madh. Modeli socialdemokrat suedez nuk u ndërtua mbi propagandën, por mbi sindikatat e forta, dialogun social dhe organizimin e punëtorëve. Pikërisht ato shtylla që në Shqipëri janë dobësuar sistematikisht.

Për vite me radhë, Edi Rama e ka ironizuar sindikalizmin shqiptar. Sindikalizmi është institucioni që mbron punëtorin, balancën në marrëdhëniet e punës dhe dialogun social. Pikërisht ky institucion është dobësuar për dekada me radhë nga të gjitha qeveritë, përfshirë ato të Sali Berishës dhe Edi Ramës.

Prandaj, kur sot na flet për Suedinë, nuk mjafton të citosh modelin suedez. Duhet të pranosh edhe se Shqipëria ka bërë pothuajse të kundërtën. Nuk mund të marrësh shembullin e një vendi që ndërtoi shtetin social mbi sindikata të forta, ndërkohë që në Shqipëri sindikatat janë lënë pa peshë reale dhe shpesh janë trajtuar si pengesë, ose më keq, si objekt talljeje.

Nuk mund të përdorësh Suedinë si dekor të një fjalimi, kur ke kontribuar që një nga themelet mbi të cilat ajo u ndërtua – sindikalizmi – të mbetet ndër institucionet më të dobëta të Shqipërisë.

Pastaj vjen Singapori.

Na tregon për ministrat që ulen çdo javë deri në mesnatë për të dëgjuar qytetarët. Është një shembull i bukur. Por harron të tregojë pse funksionon Singapori. Nuk funksionon sepse ministrat bëjnë fotografi me qytetarët. Funksionon sepse korrupsioni trajtohet si tradhti ndaj shtetit, jo si incident administrativ. Sepse askush nuk është mbi ligjin. Sepse standardi etik është po aq i rëndësishëm sa ai ekonomik. Dhe sepse shteti nuk ndërtohet mbi propagandën, por mbi besimin.

Harron të përmendë edhe një tjetër fakt që e bën Singaporin të veçantë. Atje mësuesit janë ndër profesionistët më të respektuar dhe më të paguar në vend. Shteti investon te mësuesi përpara se të investojë te slogani. Sepse e di se cilësia e një kombi fillon në klasë, jo në konferencën për shtyp dhe fjalimet e Ramës dhe ministrave të tij që bëjnë show e deklarime duke shëtitur nëpër kantiere.

Linku i fjalimit të Kryeministrit Edi Rama në facebook: https://www.facebook.com/share/v/1JihHjDnoL/

• prezantimin e gjetjeve kryesore mbi përafrimin e Shqipërisë me Kapitullin 19 – Politikat Sociale dhe Punësimi;
• analizimin e boshllëqeve në zbatimin e legjislacionit të punës, sigurisë dhe shëndetit në punë, dialogut social, barazisë dhe mekanizmave të mbrojtjes së të drejtave të punëmarrësve;
• mbledhjen e komenteve dhe rekomandimeve nga palët e interesuara;
• identifikimin e fushave prioritare për veprime të mëtejshme dhe bashkëpunim në të ardhmen.

Një nga gjetjet kryesore të raportit është se, ndonëse Shqipëria ka bërë progres të konsiderueshëm në përafrimin e kuadrit ligjor dhe institucional me standardet evropiane, sfida kryesore mbetet zbatimi efektiv i tyre në praktikë. Çështje si informaliteti, siguria dhe shëndeti në punë, mbrojtja e të drejtave të punëtorëve dhe forcimi i dialogut social kërkojnë ende vëmendje dhe ndërhyrje të qëndrueshme.

Diskutimet synuan që gjetjet e raportit të shërbejnë si bazë për hapa konkretë në të ardhmen, për analiza më të thelluara dhe për përmirësime të mëtejshme në politikat dhe zbatimin e legjislacionit të punës. Procesi i integrimit evropian nuk lidhet vetëm me përafrimin ligjor, por edhe me zbatimin efektiv të tij përmes institucioneve funksionale, dialogut social dhe bashkëpunimit të vazhdueshëm ndërmjet të gjithë aktorëve.

CLR shpreh mirënjohjen e saj për të gjitha institucionet dhe organizatat pjesëmarrëse, Ministrinë e Ekonomisë dhe Inovacionit, Inspektoratin Shtetëror të Punës dhe Shërbimeve Shoqërore, Avokatin e Popullit, Komisionerin për Mbrojtjen nga Diskriminimi, sindikatat dhe organizatat e punëdhënësve për angazhimin dhe bashkëpunimin e tyre të vazhdueshëm në promovimin e punës së denjë, kushteve të sigurta të punës dhe forcimit të dialogut social.

Një falënderim i veçantë i dedikohet edhe ekspertëve kontribues në hartimin e raportit: Z. Florian Xhafa si dhe Znj. Sonila Danaj nga Qendra Evropiane për Politikat dhe Kërkimet e Mirëqenies Sociale në Vjenë, Austri, si dhe Znj. Ratka Babić nga projekti ESAP3, të cilët iu bashkuan takimit online dhe ndanë ekspertizën e tyre të çmuar në fushën e marrëdhënieve të punës.

Raporti i plotë mund të lexohet këtu: Monitoring Report on Gaps and Cross-Cutting Issues In Labour Legislation in Albania – EL

Gjatë këtij diskutimi u trajtuan disa nga temat më thelbësore që lidhen me marrëdhëniet e punës, duke përfshirë historinë e organizimit të punëtorëve dhe zhvillimin e lëvizjeve sindikale ndër vite. Një vëmendje e veçantë iu kushtua të drejtave që burojnë nga kontrata e punës, mënyrës se si ato garantohen në praktikë, si edhe boshllëqeve që ende ekzistojnë në zbatimin e legjislacionit të punës.

Sesionin e pasuruan diskutimet me Prof: Lorenc Gordani dhe Znj. Emira Mitrushi, të cilët sollën perspektiva akademike dhe praktike mbi sfidat aktuale që hasin punëmarrësit në vendin e punës. Përmes analizës së rasteve konkrete, u trajtuan çështje që lidhen me pasigurinë në punë, respektimin e kontratave, si dhe rolin e dialogut social në përmirësimin e kushteve të punës.

Pjesëmarrësit patën gjithashtu mundësinë të ndajnë përvoja personale dhe të reflektojnë mbi rëndësinë e solidaritetit, organizimit kolektiv dhe fuqizimit të punëtorëve si instrumente thelbësore për mbrojtjen e të drejtave në vendin e punës. Diskutimi u zhvillua në një format interaktiv, duke nxitur pjesëmarrje aktive dhe shkëmbim të hapur idesh. Njohja e të drejtave në punë mbetet hapi i parë dhe më i rëndësishëm drejt fuqizimit të punëmarrësve dhe ndërtimit të marrëdhënieve më të drejta e më të balancuara të punës.

Aktiviteti u realizua me mbështetjen e Olof Palme International Center, si pjesë e përpjekjeve më të gjera për të promovuar drejtësi sociale, punë dinjitoze dhe forcimin e kapaciteteve të aktorëve në fushën e marrëdhënieve të punës në Shqipëri.

Tubimi u zhvillua në një atmosferë solidariteti dhe angazhimi qytetar, ku morën pjesë punëtorë nga sektorë të ndryshëm, përfaqësues të sindikatave, aktivistë dhe qytetarë të interesuar. Qëllimi kryesor i aktivitetit ishte ndërgjegjësimi mbi rëndësinë e kushteve të sigurta të punës dhe nevoja për masa konkrete për të parandaluar aksidentet në vendin e punës.

Gjatë fjalimeve, përfaqësues të koalicionit dhe organizatave partnere ngritën shqetësime lidhur me nivelin e lartë të aksidenteve në punë, mungesën e inspektimeve efektive dhe nevojën për forcimin e kuadrit ligjor dhe zbatimin e tij. Ata bënë thirrje për më shumë përgjegjësi nga institucionet shtetërore dhe punëdhënësit, duke vendosur në qendër jetën dhe dinjitetin e punëtorit.

Në përfundim, tubimi i 1 Majit me anë të Deklaratës Publike përforcoi mesazhin se siguria në punë është një e drejtë themelore dhe jo një privilegj. Deklarata shërben  si një thirrje e fuqishme për veprim kolektiv dhe institucional për të garantuar kushte të denja dhe të sigurta pune për të gjithë punëtorët në Shqipëri.

Link-u i Deklaratës Publike: Deklarata 1 Maj 2026_FINAL

Në kuadër të 28 Prillit – Ditës Botërore për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë, Centre for Labor Rights zhvilloi një podcast ndërgjegjësues mbi sigurinë në vendin e punës dhe nevojën për mbrojtje më të madhe të punëmarrësve në Shqipëri.

Gjatë diskutimit me gazetarin dhe speakerin e News 24 dhe Radio Televizionit Shqiptar Z. Mario Merhori, Z. Edison Hoxha, Drejtor Ekzekutiv i CLR theksoi se gjatë vitit 2025, 48 persona humbën jetën në vendin e punës në Shqipëri, një shifër më e lartë krahasuar me vitin 2024. Podcasti ngriti shqetësimin për mungesën e standardeve të sigurisë në sektorë të ndryshëm të ekonomisë dhe bëri thirrje për më shumë përgjegjësi institucionale, kontrolle efektive dhe ndërgjegjësim për të drejtat e punëmarrësve.

Çdo punëmarrës ka të drejtën për të punuar në kushte të sigurta dhe dinjitoze.

Në fokus të kontributit të CLR për këtë vit ishte nevoja për reforma të prekshme dhe të zbatueshme në praktikë, të cilat ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e punëtorëve dhe funksionimin e tregut të punës në Shqipëri.

Prioritetet kryesore të propozuara nga CLR përfshijnë:

• Forcimin real të dialogut social, përmes përfshirjes aktive dhe të strukturuar të sindikatave dhe aktorëve socialë e civilë në proceset vendimmarrëse
• Përmirësimin e mbrojtjes së punëtorëve, veçanërisht në situata të pasigurta apo të cenueshme në marrëdhëniet e punës
• Vendosjen e një standardi për minimumin jetik, si një hap i rëndësishëm drejt garantimit të kushteve dinjitoze të jetesës
• Rritjen e efektivitetit të Inspektoratit të Punës, duke forcuar kapacitetet monitoruese dhe zbatuese
• Forcimin e mbrojtjes ligjore për të drejtat sindikale, për të garantuar ushtrimin e lirë dhe të sigurt të organizimit kolektiv
• Përmirësimin e koordinimit institucional, me qëllim krijimin e politikave më koherente dhe më të zbatueshme në praktikë

CLR thekson se adresimi i këtyre çështjeve është thelbësor për ndërtimin e një tregu pune më të drejtë, më gjithëpërfshirës dhe më funksional. Po ashtu, këto reforma janë të domosdoshme për të siguruar progres të qëndrueshëm në rrugën e Shqipërisë drejt integrimit në Bashkimin Europian.

Ky kontribut vjen si pjesë e angazhimit të vazhdueshëm të CLR për të promovuar të drejtat në punë dhe për të ndikuar në hartimin e politikave publike që vendosin në qendër dinjitetin dhe mirëqenien e punëtorëve në Shqipëri.

#tëdrejtatnëpunë #dialogusocial #BE #Shqipëria #CLR #integrimeuropian

Në thelb, pagat indikative krijojnë një standard reference që ndihmon në identifikimin e nën-deklarimit të pagave dhe abuzimeve ndaj punonjësve. Prej vitesh me radhë, një pjesë e konsiderueshme e punonjësve në Shqipëri vazhdojne te përballen me deklarim fiktiv të pagave, çka ka ndikuar drejtpërdrejt në të drejtat e tyre sociale dhe ekonomike. Në këtë kuptim, kjo politikë përfaqëson një hap pozitiv drejt transparencës dhe drejtësisë në marrëdhëniet e punës.

Megjithatë, problemi nuk qëndron te koncepti, por te zbatimi. Nëse administrata tatimore e përdor këtë instrument në mënyrë selektive ose arbitrare, atëherë pagat indikative rrezikojnë të kthehen nga një mjet mbrojtjeje në një burim presioni dhe abuzimi. Në një realitet ku perceptimi për korrupsion administrativ është i pranishëm, ekziston rreziku që kontrollet të mos bazohen vetëm në analiza objektive të riskut, por edhe në interesa të tjera jo transparente.

Ky rrezik shfaqet në disa forma konkrete. Së pari, bizneset mund të përballen me kontrolle të padrejta ose të përsëritura nëse nuk përputhen me pagat indikative, edhe kur kanë arsye të ligjshme ekonomike. Së dyti, hapet mundësia për presion informal nga inspektorët, duke përdorur “devijimin nga paga indikative” si justifikim për ndërhyrje. Së treti, krijohet një klimë pasigurie që mund të ndikojë negativisht edhe tek vetë punonjësit, përmes rrezikut të reduktimit të vendeve të punës apo informalitetit të ri.

Pikërisht për këtë arsye, roli i vet punonjesve apo sindikatave qe perfaqesojne interesat e tyre bëhet vendimtar. Sindikatat nuk duhet të jenë vetëm spektatore të kësaj politike, por edhe garantuese të përdorimit të saj të drejtë. Ato mund të luajnë një rol aktiv në disa drejtime.

Së pari, sindikatat mund të monitorojnë zbatimin në terren, duke mbledhur raste konkrete nga punonjësit dhe duke evidentuar abuzimet e mundshme nga administrata apo punëdhënësit. Së dyti, ato mund të ofrojnë mbështetje ligjore për punonjësit dhe bizneset që përballen me presion të padrejtë, duke i çuar rastet në gjykatë kur është e nevojshme. Së treti, sindikatat mund të kërkojnë transparencë më të madhe në mënyrën se si përcaktohen dhe përdoren pagat indikative, duke insistuar për kritere të qarta dhe të publikuara.

Një element kyç është edhe forcimi i dialogut social. Pagat indikative nuk duhet të mbeten një instrument i njëanshëm i administratës tatimore, por duhet të diskutohen dhe përmirësohen në bashkëpunim me sindikatat dhe përfaqësuesit e biznesit. Kjo do të ndihmonte në rritjen e besimit dhe në uljen e mundësive për abuzim.

Gjithashtu, është e rëndësishme që të vendosen mekanizma ankimi efektivë dhe të pavarur. Çdo biznes apo punonjës që ndjen se është trajtuar padrejtësisht duhet të ketë mundësi reale për të kundërshtuar vendimet e administratës pa u përballur me barriera burokratike apo presion.

Në përfundim, pagat indikative sipas profesioneve mbeten një instrument me potencial të madh për të përmirësuar kushtet e punës dhe për të fuqizuar punonjësit në Shqipëri. Por suksesi i tyre varet nga një faktor vendimtar: integriteti i zbatimit. Pa transparencë, mbikëqyrje dhe rol aktiv të sindikatave, ekziston rreziku që një politikë e menduar për drejtësi sociale të devijojë në një mekanizëm presioni. Me përfshirjen aktive të aktorëve socialë dhe me kontroll transparent e demokratik, ky rrezik mund të minimizohet dhe politika mund të shërbejë realisht në interes të punonjësve.

Përvojat e paraqitura nga ekspertë nga Greqia, Spanja, Italia dhe Portugalia dëshmuan qartë se zgjidhjet ekzistojnë. Ajo që mungon nuk është njohuria, por vullneti politik për t’i zbatuar ato.

CLR e thekson qartë: punonjësit sezonalë nuk janë fuqi punëtore për t’u përdorur dhe hedhur sipas nevojës së tregut. Ata janë njerëz me të drejta të plota, që meritojnë siguri, dinjitet dhe mbrojtje të barabartë në punë.

Pasiguria dhe heshtja institucionale ndaj kësaj kategorie duhet të marrin fund. Çdo sezon që kalon pa ndërhyrje konkrete është një dështim i politikave publike dhe një padrejtësi sociale.

Punonjësit sezonalë kërkojnë dhe meritojnë:
• qëndrueshmëri reale në punësim,
• mbështetje financiare gjatë gjithë vitit, jo vetëm në periudhat e sezonit,
• kontrata kolektive kombëtare të detyrueshme, të zbatuara dhe të monitoruara me rigorozitet.

Ky nuk është një apel – është një kërkesë për veprim të menjëhershëm.

Zëri i punonjësve sezonalë nuk mund të injorohet më. Ai duhet të dëgjohet, të përfaqësohet dhe të kthehet në politika konkrete.

I ftuari Z. Besim Matoshi, ndau përvojën e tij si sindikalist në Suedi dhe prezantoi mënyrën se si funksionon sistemi suedez i sindikatave, organizimi sindikal dhe roli i dialogut social në mbrojtjen e punëtorëve.

Gjatë prezantimit u shpjegua se sindikatat në Suedi janë të organizuara në mënyrë të strukturuar, me bashkëpunim të vazhdueshëm ndërmjet organizatave të ndryshme sindikale dhe punëdhënësve. U diskutua mënyra se si negociohen kontratat kolektive, si përcaktohen pagat, orët e punës, kushtet e sigurisë, pensionet dhe mbrojtja sociale për punëtorët.

Gjithashtu u prezantua edhe përvoja e IF Metall, një prej sindikatave më të mëdha industriale në Suedi, me rreth 300,000 anëtarë. Përvoja e saj u përdor si shembull konkret për të ilustruar mënyrën se si funksionon përfaqësimi sindikal, organizimi i anëtarëve dhe negocimi i kontratave kolektive në sektorin industrial.

U theksua se sistemi suedez i mirëqenies sociale lidhet ngushtë me organizimin sindikal, duke u ofruar punëtorëve siguri më të madhe ekonomike, mbështetje në rast papunësie, sëmundjeje apo aksidenti në punë. Shumica e punëtorëve në Suedi mbulohen nga kontrata kolektive, të cilat luajnë një rol kyç në garantimin e standardeve të larta të punës dhe mbrojtjes sociale.

Diskutimi u fokusua në mësimet që mund të përshtaten në Shqipëri, veçanërisht në drejtim të forcimit të mbrojtjes sociale, rritjes së rolit të sindikatave dhe avancimit të kushteve të punës për punëtorët shqiptarë.